De burger is de belangrijkste schakel

De burger is de belangrijkste schakel


23 december 2020

Veel overheidsprojecten die met datagedreven werken het doel hebben burgers beter van dienst te zijn vergeten de belangrijkste schakel: de burger zelf. Waarom zien de datagedreven projecten van de overheid de burger vaak over het hoofd?

Output en impact: een wereld van verschil

Wat is het verschil tussen gewenste output en uiteindelijke impact? Kijk naar de toeslagenaffaire en dit verschil is in een klap duidelijk: het doel om met behulp van data misbruik door burgers terug te dringen mondde uiteindelijk uit in misbruik van burgers.

Burgers beter van dienst

Veel overheidsprojecten die met datagedreven werken het doel hebben burgers beter van dienst te zijn vergeten de belangrijkste schakel: de burger zelf. Althans, de burger in de zin van ‘iedereen in Nederland die effecten ervaart van dat datagedreven werken’. 

De businesscase is geen goed startpunt

Waarom zien de datagedreven projecten van de overheid de burger vaak over het hoofd? Dat komt doordat die projecten vaak zijn gebaseerd op een businesscase waarbij kosten en baten tegen elkaar worden afgewogen. Er wordt  dan alleen gekeken naar de input en de output. En daar gaat het vaak mis. Kosten en baten worden teruggedrongen tot platte euro’s.

Het gaat met de kosten vaak over de rekening in euro’s (de uitgaven dus) van de overheid zonder rekening te houden met bijeffecten, die zowel bij de beoogde doelgroep optreden als buiten die doelgroep. Met weer als voorbeeld de toeslagenaffaire: de beoogde doelgroep was de frauderende burger. Het bijeffect was dat veel burgers op onterechte gronden niet alleen geoormerkt werden als fraudeur maar ook zo werden behandeld. Het leidde tot grote financiële problemen bij deze burgers. De negatieve baten voor deze ‘false positives’ waren niet meegenomen in de analyse vooraf. 

En hoewel er boeken vol geschreven zijn die beweren dat de baten van ICT en daarmee ook datagedreven werken niet goed in geld zijn uit te drukken, is er in de businesscase meestal wel een onderbouwing te vinden die toch deze baten in euro’s uitdrukt,  meestal in de vorm van interne kostenbesparingen. En ook daar wordt vaak geen rekening gehouden met eventuele toegevoegde waarde die mensen buiten de eigen organisatie (hé, alweer de burger) ervaren.

Iedereen is een burger, de burger is iedereen

Wat mij betreft moet ieder project dat zelfs maar riekt naar datagedreven werken op zijn minst voorzien zijn van een grondige beschrijving van alle positieve en ook negatieve effecten op de burger. Want de burger, dat zijn wij allemaal. Ook als we niet direct met een datagedreven project te maken hebben kunnen we er wel door ‘geraakt’ worden. 

Belangrijkste schakel

Dus overheid: denk buiten je eigen keten aan alle schakels en neem de burger als belangrijkste schakel mee in je analyses nog voordat je aan een datagedreven project begint.