Nederlandse gemeenten experimenteren steeds vaker met artificial intelligence (AI) en zetten stappen op het gebied van visie, strategie en beleid. Tegelijkertijd blijft de borging van privacy, regie en digitale soevereiniteit achter. Dat blijkt uit de AI Monitor Gemeenten 2025 van M&I/Partners, het jaarlijkse onderzoek naar de inzet en ontwikkelingen van artificial intelligence (AI) bij Nederlandse gemeenten.
Generatieve AI verovert terrein binnen gemeenten
Het merendeel van de gemeenten experimenteert inmiddels met AI‑toepassingen, vooral binnen de bedrijfsvoering. Generatieve AI — zoals het automatisch schrijven, samenvatten en analyseren van teksten — wordt hierbij het meest ingezet. Deze toepassingen ondersteunen medewerkers bij administratieve taken en procesoptimalisatie.
Daarnaast neemt het aantal gemeenten met een AI‑visie, AI‑strategie of beleidskaders verder toe ten opzichte van 2024. Embedded AI wordt door gemeenten minder vaak herkend, en zelfontwikkelde AI‑oplossingen zijn nog schaars, al is een duidelijke groei zichtbaar.
Kansen en zorgen: efficiëntie stijgt, maar wildgroei dreigt
Gemeenten zien AI vooral als kans om efficiënter te werken, het werkplezier te vergroten en de dienstverlening te verbeteren en te ondersteunen, bijvoorbeeld bij het opvangen van capaciteitstekorten. Tegelijkertijd noemen zij belangrijke aandachtspunten en uitdagingen, zoals het borgen van privacy en informatiebeveiliging, het behouden van regie, het vergroten van AI-geletterdheid en het voorkomen van wildgroei aan AI-tools.
Beperkte kennis en soevereiniteit
Ondanks de huidige discussie over digitale soevereiniteit, maakt slechts een kleine groep gemeenten bewust keuzes voor EU-AI boven non-EU-AI. Veel gemeenten bieden weliswaar een AI-geletterdheidstraining aan of zijn hiermee bezig, maar tot op heden heeft een beperkt deel van de medewerkers deze training gevolgd. Daartegenover staat dat een groot deel van de gemeenten algoritmen heeft vastgelegd in het algoritmeregister, of hiermee bezig is, om burgers en organisaties inzicht te geven in welke algoritmen worden ingezet en hoe deze werken.
De resultaten laten zien dat AI een steeds nadrukkelijkere plek krijgt binnen gemeenten, maar dat blijvende aandacht nodig is om AI verantwoord, transparant en duurzaam te implementeren in de gemeentelijke praktijk.
Deze en meer resultaten zijn te vinden in het rapport. De AI Monitor Gemeenten 2025 is gebaseerd op een enquête onder dertig Nederlandse gemeenten en aangevuld met verdiepende interviews met de gemeenten Wierden, Dijk en Waard en Haarlemmermeer.
