Gemeente Dijk en Waard verkent verantwoord gebruik van AI

We spraken Ilse Barelds-Smit, senior adviseur data en coördinator AI-aanpak, bij de gemeente Dijk en Waard.

Versterken van AI-geletterdheid

Dijk en Waard is in 2025, na een besluit van de directie, gestart met een lerende en verkennende aanpak rondom AI. Een van de eerste stappen was het vergroten van de AI-geletterdheid binnen de gehele organisatie. Daarom ontwikkelde de gemeente een eigen basistraining voor medewerkers die met AI werken. Ilse: “Deze training hebben we zelf ontwikkeld en met enthousiasme gegeven. We leggen onder andere uit wat generatieve AI is, wat een Large Language Model doet en hoe je een goede prompt schrijft.” In de training is ook aandacht voor de risico’s van AI om medewerkers bewust te maken van de beperkingen van de technologie. “We bespreken hoe je moet omgaan met de gegenereerde output en hoe je die op waarde schat. Medewerkers moeten zich realiseren dat zij de specialist blijven, AI is slechts ondersteunend’’, vertelt Ilse.

Naast de basistraining heeft Dijk en Waard doelgroepen binnen de gemeente aangewezen die een uitgebreidere training volgen. De directie, het MT, teamleiders en de OR worden de komende jaren actief meegenomen in het AI-gesprek, omdat AI naar verwachting veel veranderingen op de werkvloer zal brengen. Ook alle I&A-medewerkers en informatiebeveiligings- en privacymedewerkers hebben een verdiepende training gevolgd. Ilse: “Dit zijn de collega’s die straks de meeste vragen over AI krijgen. Het is belangrijk dat zij zich voldoende geïnformeerd voelen om die vragen goed te kunnen beantwoorden.”

Het uitvoeren van AI-pilots

Naast het vergroten van AI-geletterdheid werkt Dijk en Waard aan verschillende AI-pilots, waaronder Copilot. “We hebben ons goed ingelezen, onder andere naar aanleiding van de DPIA van SLM Rijk over Microsoft 365 Copilot. Ook troffen we de benodigde veiligheidsmaatregelen voordat we startten”, legt Ilse uit. De pilot draait met een groep van circa 50 medewerkers die een goede afspiegeling van de organisatie vormen. Het doel is om te bepalen wat Copilot toevoegt en voor wie dit waardevol is. Een externe partner ondersteunt hierbij en stimuleert kennisdeling. “Tijdens gezamenlijke sessies testen we nieuwe functionaliteiten. Je merkt dat dit echt helpt in de adoptie.”
Een andere pilot richt zich op het verbeteren van bestuurlijke stukken. “We maken veel adviezen voor de directie, college en gemeenteraad. De vraag was hoe AI daarbij kan helpen”, licht Ilse toe. Omdat redigeren veel tijd kost, heeft de gemeente eerst het proces in kaart gebracht om te bepalen waar AI waarde kan toevoegen. Scopen was belangrijk, omdat bij het uittekenen van het proces op veel plekken AI-kansen ontstaan. Vervolgens is gekozen voor een schrijfhulp die verbetersuggesties geeft, inclusief score en motivering. “We laten de tool bewust niet het hele document herschrijven, zodat medewerkers kritisch blijven en eigenaarschap houden.”
Daarnaast komt er een portaal waarmee medewerkers snel relevante openbare stukken kunnen vinden. Er is gekozen voor openbare documenten, omdat deze actueel, rechtsgeldig en goed ontsluitbaar zijn. De oplossingen in deze pilot worden portable ontwikkeld, dit betekent dat deze niet gebonden zijn aan een leverancier. Ilse: “We willen ervaren hoe complex het is om buiten Big Tech te bouwen, zeker nu digitale soevereiniteit belangrijker wordt.”

AI-beleid en toekomstvisie

Dijk en Waard werkt op dit moment nog aan de uitwerking van het AI-beleid. Wel zijn er basisspelregels opgesteld voor medewerkers, zoals: gebruik geen gevoelige data als input en blijf de output kritisch controleren. “We willen eerst uitproberen en leren voordat we beleid vastleggen’’, vertelt Ilse. ‘’Tijdens deze pilots ontstaan veel interessante vragen en die inzichten willen we meenemen in het uiteindelijke beleid.”.
Vooruitkijkend denkt Ilse dat AI blijvend is en dat er gezamenlijk moet worden bepaald wat verantwoord gebruik inhoudt. Dat vraagt om een brede afweging, zoals de duurzaamheidsimpact van AI en het bewust bepalen in welke situaties AI niet passend is. “Ik denk dat AI steeds meer blijft ontwikkelen en het daarom dus belangrijk is dat je als gemeente op deze trein stapt, want je kunt het niet meer negeren.”