In 2025-2026 kijken we terug op een decennium vol beweging in de ECD-markt. Deze maand kijken we naar de ontwikkelingen op het gebied van grenzeloos samenwerken. Hierover gingen we in gesprek met collega's Floor Mutsaerts, Rutger Leer en Marco Zoetekouw. We kijken terug én vooruit.
Grenzeloos samenwerken: van intern dossier naar regionaal netwerk
Tien jaar geleden was het Elektronisch Cliëntendossier (ECD) vooral een intern hulpmiddel. Een plek om vast te leggen wat binnen de muren van de eigen organisatie gebeurde. Inmiddels staat de zorg voor fundamenteel andere vraagstukken: personeelsschaarste, complexere zorgvragen en cliënten die zich bewegen tussen organisaties en domeinen. Regionaal samenwerken is verschoven van ambitie naar noodzaak. Wat betekent dat voor het ECD, en waar staan we nu?
Van papier en losse dossiers naar eerste structuur
Tien jaar geleden was de zorgdigitalisering nog volop bezig met haar eerste stappen. Veel zorgprofessionals werkten net met digitale verslagen die feitelijk niet meer waren dan gedigitaliseerde papieren documenten. Informatie stond verspreid over lange teksten, zonder structuur of samenhang. Zoeken was lastig en dubbele registraties waren aan de orde van de dag.
De eerste grote stap was dan ook interne standaardisatie: vaste plekken voor rapportages, zorgplannen en kerninformatie. Dat maakte het werk binnen organisaties overzichtelijker, maar samenwerking over afdelingen, laat staan over organisaties heen, was nog ver weg. Verpleging & verzorging en behandeling waren vaak gescheiden werelden, met ieder hun eigen manier van werken en vastleggen.
De behoefte om samen te werken was er al, de urgentie groeide later
Interessant is dat de wens om beter samen te werken er eigenlijk altijd al was. Frustratie over dubbel werk, herhaalde vragen aan cliënten en inefficiënte overdrachten speelde toen ook al. Het verschil met nu zit vooral in de urgentie.
Die urgentie werd gevoed door meerdere ontwikkelingen:
- Ontschotting van de zorg en het ontstaan van ketens, mede gestimuleerd door beleid en financiering.
- Cliënten die zich verplaatsen tussen zorgaanbieders en daarmee afdwingen dat informatie meebeweegt.
- Personeelstekorten, waardoor samenwerken geen keuze meer is, maar een voorwaarde om zorg überhaupt te kunnen organiseren.
Waar samenwerking eerst ‘handig’ was, is zij nu essentieel geworden.
Eerst digitaal op orde, dán over de muren kijken
Een belangrijke les uit het gesprek: je kunt pas regionaal samenwerken als je intern je digitalisering op orde hebt. Pas toen organisaties hun processen, registraties en datakwaliteit beter hadden ingericht, ontstond ruimte om te kijken naar samenwerking buiten de eigen muren.
De ontwikkeling ging stapsgewijs:
- Digitaliseren van interne processen
- Verminderen van dubbel werk binnen de organisatie
- Logistieke samenwerking, zoals digitaal verwijzen
- De (veel complexere) stap naar inhoudelijke gegevensuitwisseling
Juist bij die laatste stap lopen we nog tegen fundamentele vragen aan: welke informatie is wanneer relevant, voor wie, en met welk doel? Meer delen is niet automatisch beter; het gaat om gerichte, contextbewuste informatie.
Wat heeft het ECD mogelijk gemaakt?
Technisch gezien zijn er grote stappen gezet. Met name in de care-sector zijn ECD’s relatief vroeg:
- Cloudgebaseerd ingericht;
- Web- en API-gedreven, waardoor koppelingen eenvoudiger zijn;
- Mobiel toegankelijk, wat samenwerken over locaties vergemakkelijkt.
Daardoor is uitwisseling technisch veel beter mogelijk dan tien jaar geleden. Tegelijkertijd zit de grootste belemmering tegenwoordig vaak niet in de techniek, maar in gebruik en inrichting. Als organisaties hetzelfde ECD op verschillende manieren gebruiken, wordt uitwisseling alsnog lastig.
Een opvallende ontwikkeling is dat regionale samenwerking steeds vaker invloed heeft op ECD-keuzes. Organisaties kiezen bewust hetzelfde systeem om gezamenlijke diensten, zoals beeldzorg of ANW-zorg, mogelijk te maken. Technologie wordt daarmee een strategische factor in regionale samenwerking.
Samenwerken stokt niet op techniek, maar op prikkels
Hoewel de mogelijkheden groeien, blijft echte grenzeloze samenwerking lastig. Dat komt vooral door financiering en governance. De baten van samenwerking (namelijk minder ligdagen, minder dubbel werk, efficiëntere inzet van personeel) vallen vaak niet bij degene die investeert.
Het huidige stelsel beloont nog vooral organisatie-specifiek werken, terwijl samenwerking vraagt om ketenfinanciering en gedeelde opbrengsten. Zolang dat niet verandert, blijft regionaal samenwerken vaak afhankelijk van:
- Extra geld of tijdelijke subsidies
- Sterk leiderschap in een regio
- Een hoge mate van urgentie door schaarste
Daar waar die elementen samenkomen, ontstaan wél doorbraken.
Vooruitkijken: grenzeloos samenwerken als nieuwe norm
Ondanks alle belemmeringen is de richting duidelijk. De noodzaak om regionaal samen te werken neemt verder toe. Dat vraagt ook iets van onze definitie van ‘goede zorg’. Niet alles kan meer overal en altijd. Slimmer verdelen, beter samenwerken en keuzes durven maken wordt essentieel.
Het ECD zal daarin een steeds belangrijkere rol spelen, niet als administratief systeem, maar als facilitator van samenwerking: tussen professionals, organisaties, cliënten en informele zorg.
Grenzeloos samenwerken is daarmee geen eindpunt, maar een voortdurend proces. De techniek is er grotendeels klaar voor. Nu de rest nog.
