In veel overheidsorganisaties staat datagedreven werken tegenwoordig “keurig” op de bestuurlijke agenda. Er is een directielid dat het onderwerp in portefeuille heeft, het is vertaald naar een strategie en vaak is er zelfs een programma ingericht om het te realiseren. Toch blijft de daadwerkelijke toegevoegde waarde van het gebruik van data in de organisatie vaak achter.
Wat is er aan de hand? Het antwoord zit meestal niet alleen in de kwaliteit van de strategie of programma. Ook niet in de beschikbaarheid van data, dashboards of tooling. De kern van het probleem ligt vaak ergens anders: bestuurlijk eigenaarschap. Eigenaarschap dat op papier wel bestaat, maar in de praktijk naar de achtergrond verdwijnt.
In onze opdrachten zien we regelmatig dat datagedreven werken stokt wanneer bestuurlijk eigenaarschap niet goed is belegd. Dat remt zowel de implementatie als de adoptie binnen organisaties.
Het gaat vaak mis met eigenaarschap op het moment dat het onderwerp wordt gedelegeerd vanuit directie richting uitvoering. Dat delegeren is logisch en noodzakelijk; de directie gaat de uitvoering niet zelf aansturen. Maar het eigenaarschap vervaagt vaak ongemerkt bij het delegeren richting uitvoering.
Datateams, informatieadviseurs en projectgroepen gaan aan de slag. Ondertussen verwacht de directie beweging, maar voelt zich niet langer direct verantwoordelijk voor het gebruik van data in sturing en besluitvorming binnen de organisatie.
Daar wringt het. Delegeren zonder borgen van bestuurlijk eigenaarschap leidt ertoe dat datagedreven werken een initiatief wordt “van de organisatie”, terwijl het een manier van sturen en werken betreft dat vanuit het management zelf geleid en voorgedaan moet worden.
Misschien vind je dit ook interessant: ‘Ze nemen geen eigenaarschap’
Datagedreven werken wordt alleen volwassen in een organisatie wanneer er blijvend eigenaarschap wordt genomen op directieniveau. Zonder eigenaarschap blijven datavisies, programmaplannen en actiepunten op papier staan en worden minder scherpe keuzes gemaakt over prioriteiten, gebruik en doorontwikkeling, waardoor de organisatie minder snel leert en verandert.
Organisaties blijven hierdoor hangen in pilots en verkenningen, zonder doorontwikkeling. Er wordt steeds meer gemeten en steeds meer gerapporteerd, maar zonder de manier van werken echt te veranderen.
Datagedreven werken vraagt om een duidelijke bestuurlijke eigenaar. Iemand die niet alleen op papier verantwoordelijk is, maar ook zichtbaar richting geeft. Maak daarom expliciet wie deze rol pakt, welk mandaat daarbij hoort en hoe diegene stuurt op voortgang, keuzes en gebruik in de praktijk.
Voorbeeld: een gemeentelijke directie wijst één directielid aan als eigenaar van datagedreven werken. Dit directielid bespreekt maandelijks de voortgang in het MT, besluit welke data-initiatieven prioriteit krijgen en spreekt domeinmanagers aan op het gebruik van data in hun sturing.
Als eigenaar kan je pas richting geven als voor de organisatie duidelijk is wat datagedreven werken concreet betekent. Medewerkers moeten weten wat er verandert in hun dagelijkse werk en welke bijdrage daarbij van hen wordt verwacht.
Voorbeeld: voor een team in het sociaal domein betekent datagedreven werken bijvoorbeeld dat consulenten niet alleen registreren, maar ook periodiek samen kijken naar signalen in wachttijden, herhaalaanvragen en klantstromen. Zo wordt data onderdeel van het gesprek over betere dienstverlening.
Wanneer verwachtingen helder zijn, ontstaat ook de noodzaak om keuzes te maken. Eigenaarschap vraagt dan om actieve sturing op welke data-initiatieven prioriteit krijgen, welke waarde ze moeten opleveren en wanneer bijsturen nodig is.
Voorbeeld: een directie stemt elk kwartaal alle lopende dashboard- en data-initiatieven af op basis van de vraag: draagt dit bij aan een bestuurlijke opgave, wordt het daadwerkelijk gebruikt en is verdere investering gerechtvaardigd? Initiatieven zonder duidelijke waarde worden aangepast of gestopt.
Misschien vind je dit ook interessant: 3 redenen waarom je niet datagedreven moet werken
Uiteindelijk wordt eigenaarschap pas geloofwaardig wanneer het zichtbaar wordt in gedrag, ook op bestuurlijk niveau. Datagedreven werken groeit doordat bestuur en management data consequent gebruiken in gesprekken, keuzes en sturing.
Voorbeeld: in plaats van alleen te vragen naar de stand van zaken, vraagt het management in overleg standaard welke data het beeld ondersteunen, welke onzekerheden er zijn en welke actie daaruit volgt. Daarmee laat het management zien dat data onderdeel zijn van besluitvorming.
Bovenstaande tips helpen om eigenaarschap van datagedreven werken te borgen op directieniveau binnen overheidsorganisaties en de toepassing van datagedreven werken binnen de organisatie te optimaliseren.
Eigenaarschap is één van de voorwaarden om data en AI echt waarde te laten toevoegen. Op onze themapagina Data & AI lees je hoe M&I/Partners zorg- en overheidsorganisaties helpt om data verantwoord en effectief in te zetten. Wilt u sparren over de rol van eigenaarschap binnen uw organisatie? We gaan graag met u hierover in gesprek.
M&I/Partners helpt u met de transformatie naar een informatiegestuurde en data intelligente organisatie.
Ontdek de mogelijkhedenSinds ruim een half jaar kunnen alle patiënten van het UMC Utrecht hun medisch dossier zelfstandig en zonder vertraging inzien. Een flinke stap vooruit in de zorg-ICT. Om niet te zeggen een kleine revolutie.
Hoe werk je concreet aan AI-geletterdheid binnen je zorgorganisatie? Welke stappen kun je zetten om nieuwsgierigheid te prikkelen, kennis op te bouwen en vertrouwen te creëren?
Lees verder
