GGz Centraal experimenteert al jaren met digitale zorg, AI en zorgtechnologie. Saskia van der Wouden, psychiater, directeur behandelzaken en CMIO en Matthijs Jantzen, klinisch informaticus bij afdeling ICT & Innovatie, werken samen aan de manier waarop AI en digitalisering onderdeel worden van de toekomstige zorgverlening. Dat komt voort uit een fundamentele uitdaging: hoe hou je de GGZ toegankelijk in een tijd van personeelstekorten en een groeiende zorgvraag?
Niet de technologie, maar het probleem centraal
Volgens Matthijs wordt in AI-discussies vaak te snel naar technologie gekeken. “We kijken eerst waar behandelaren tegenaan lopen en pas daarna of AI daar iets in kan betekenen”, zegt Matthijs. Bij GGz Centraal begint innovatie daarom niet met een productdemo of een nieuwe tool, maar bij de dagelijkse praktijk van de behandelaar.
Dat leidt tot andere prioriteiten. Bijvoorbeeld hoe AI kan helpen bij het prioriteren van caseloads of hoe AI kan ondersteunen bij de voorbereiding van gesprekken door relevante informatie uit eerdere sessies, behandeldoelen en andere systemen overzichtelijk samen te brengen. Hiermee verschuift de focus van losse toepassingen naar een bredere vraag: hoe ondersteun je de behandeldag van de toekomst?
Een bewuste keuze voor meerdere leveranciers
GGz Centraal werkt met verschillende AI-oplossingen, variërend van spraakgestuurd rapporteren tot behandelondersteuning en bedrijfsvoering. Opvallend is dat de organisatie niet kiest voor één grote leverancier.
Volgens Saskia ontwikkelt de markt zich daarvoor te snel. Wat vandaag een innovatieve oplossing is, kan over een jaar alweer achterhaald zijn. Daarom zijn contracten bewust kort en blijft de organisatie kritisch kijken welke toepassingen daadwerkelijk bijdragen aan betere zorg. “Je moet ook afscheid kunnen nemen,” aldus Saskia. Die aanpak voorkomt afhankelijkheid van één partij en geeft ruimte om nieuwe ontwikkelingen te blijven verkennen.
Ruimte creëren voor innovatie
De afgelopen jaren heeft GGz Centraal bewust ruimte gecreëerd voor innovatie. Innovatiecoördinatoren krijgen tijd om ontwikkelingen te volgen en projecten te begeleiden. Daarnaast zijn er innovatieambassadeurs binnen teams die vanuit hun eigen interesse nieuwe toepassingen verkennen.
Bij de invoering van spraakgestuurd rapporteren kozen zij bewust voor een aanpak waarbij eerst werd gestart bij enthousiaste koplopers. Teams die energie kregen van de technologie kregen de ruimte om ermee aan de slag te gaan. Die aanpak zorgde voor snelle adoptie. Toen de eerste ervaringen positief waren, volgde de opschaling vanzelf.
Naarmate meer medewerkers gebruikmaken van dezelfde technologie, ontstaat behoefte aan afspraken over kwaliteit, templates, werkwijzen en governance. Waar aanvankelijk vrijheid centraal stond, komt nu steeds meer aandacht voor harmonisatie en standaardisatie.
AI maakt het belang van data zichtbaar
Een terugkerend thema is het belang van data en infrastructuur. Volgens Matthijs zijn de onderliggende randvoorwaarden voor AI minstens zo belangrijk. Zonder goede data, architectuur en koppelingen blijft de potentie van AI beperkt.
GGz Centraal ziet daarom grote waarde in het versterken van de eigen data- en informatiepositie. Veel organisaties beschikken over grote hoeveelheden gegevens, maar halen daar nog onvoldoende inzichten uit. Volgens Saskia moet de sector meer grip krijgen op haar eigen data en minder afhankelijk worden van leveranciers voor analyses en toepassingen.
Dat vraagt om investeringen die minder zichtbaar zijn dan een nieuwe AI-tool, maar uiteindelijk veel fundamenteler zijn. Een goede digitale strategie, een heldere architectuur en duidelijke governance zijn volgens beide geïnterviewden noodzakelijk om toekomstige AI-toepassingen mogelijk te maken.
Wat willen we dat AI doet?
Naast techniek speelt ook een medisch-ethische vraag een belangrijke rol. Niet alles wat technisch mogelijk is, hoeft automatisch wenselijk te zijn. Volgens Saskia moet de GGZ zich nadrukkelijk blijven afvragen welke taken ondersteund kunnen worden door AI en op welke momenten menselijk contact essentieel blijft.
Juist in de GGZ speelt de relatie tussen cliënt en behandelaar een belangrijke rol. Sommige cliënten ervaren digitale ondersteuning als prettig, terwijl anderen behoefte hebben aan direct menselijk contact. Dat maakt AI volgens haar niet alleen een technologische discussie, maar vooral ook een zorginhoudelijke discussie.
Van pilots naar organisatiebrede verandering
GGz Centraal ziet de komende jaren een verschuiving van experimenteren naar verankeren. Succesvolle innovaties moeten onderdeel worden van de reguliere zorgverlening. Dat vraagt om duidelijke sturing vanuit management en bestuur, een stevigere digitale strategie en een sterke positie van digitalisering binnen de organisatie.
Voor andere GGZ-instellingen hebben Saskia en Matthijs daarom een duidelijke boodschap: investeer niet alleen in AI-toepassingen, maar ook in de randvoorwaarden daaromheen. Organiseer digitalisering strategisch, zorg voor goede data en blijf kennis delen binnen de sector. “AI gaat de GGZ veranderen”, besluit Saskia. “De vraag is niet óf dat gebeurt, maar hoe goed je als organisatie daarop voorbereid bent.”
