Digitalisering en ICT raken inmiddels vrijwel ieder onderdeel van de zorg. Van AI en gegevensuitwisseling tot digitale zorgverlening en cybersecurity. Daarmee zijn digitalisering en ICT ook steeds nadrukkelijker een onderwerp voor de Raad van Toezicht. Recent verschenen onderzoek onderstreept dat toezicht vanuit alleen risico’s en beheersing te beperkt is.1 Het vraagt om een bredere blik op strategie, waardecreatie en randvoorwaarden voor succesvolle digitale transformatie.
De derde editie van het onderzoek van M&I/Partners onder 53 Raden van Toezicht laat zien dat het toezicht op digitalisering en ICT verder professionaliseert. Tegelijkertijd maakt het onderzoek duidelijk dat er nog een belangrijke stap te zetten is: van toezicht op ICT en beheersing naar toezicht op digitale transformatie van de zorgorganisatie.
De ontwikkeling ten opzichte van eerdere onderzoeken is duidelijk zichtbaar. Digitalisering en ICT staan vaker en structureler op de agenda en verantwoordelijkheden zijn duidelijker belegd. Waar in 2021 en 2023, respectievelijk 88% en 92% van de Raden van Toezicht digitalisering en ICT op de agenda hadden staan, betreft dat in 2026 100%. De thema’s staan dus regelmatiger op de agenda en verantwoordelijkheden zijn duidelijker belegd.
Ook het belang van deskundigheid wordt breed erkend. 95% van de toezichthouders vindt digitale kennis cruciaal voor goed toezicht en ziet onvoldoende expertise binnen de Raad als een risico voor de organisatie. Tegelijkertijd is verdere professionalisering mogelijk. Toezichthouders beoordelen hun eigen digitale kennis gemiddeld met een 7,4, tegenover een 6,6 voor hun collega-toezichthouders. Digitale deskundigheid is daarmee niet alleen een kwestie van een gespecialiseerde portefeuillehouder, maar een verantwoordelijkheid van de Raad als geheel.
Hoewel digitalisering en ICT steviger zijn verankerd, richt het toezicht zich nog relatief sterk op beheersing. Informatiebeveiliging, privacy en risicomanagement behoren tot de meest besproken onderwerpen. Regionale samenwerking en gegevensuitwisseling komen juist het minst vaak aan bod.
Dat is opvallend. Juist nu digitale zorg, gegevensuitwisseling en netwerkzorg steeds belangrijker worden, zijn zorgorganisaties in toenemende mate afhankelijk van andere organisaties, regionale afspraken en gezamenlijke digitale voorzieningen. Goed toezicht vraagt daarom niet alleen aandacht voor de eigen organisatie, maar ook voor de bredere digitale keten waarin deze opereert.
Ook de strategische verankering van digitalisering kan nog sterker. Slechts bij 38% van de Raden van Toezicht zijn digitalisering en ICT expliciet onderdeel van een vastgelegde toezichtvisie. Digitalisering en ICT hoeven geen afzonderlijke toezichtvisie te hebben, zolang ze bewust zijn verankerd en besproken binnen de algemene visie. Wel vraagt het onderwerp om een bewuste afweging: welke rol speelt digitalisering in de strategie van de organisatie, welke risico's en kansen brengt dat met zich mee en welke informatie en kennis heeft de Raad nodig om daarop effectief toezicht te houden?
Uit de verdiepende interviews blijkt daarnaast dat de aandacht van toezichthouders gemakkelijk uitgaat naar investeringen en implementatie. Maar een succesvolle implementatie betekent nog niet dat een transformatie is geslaagd. Uiteindelijk gaat het erom of technologie daadwerkelijk wordt gebruikt, werkprocessen veranderen en de beoogde baten worden gerealiseerd.
Op basis van het onderzoek komen we tot drie aanbevelingen:
De ontwikkeling is positief: digitalisering en ICT zijn steeds minder een losstaand dossier en steeds meer onderdeel van regulier toezicht. De volgende stap is om de blik verder te verbreden: van systemen naar transformatie, van risico naar waarde en van de eigen organisatie naar het zorgnetwerk.
De vraag voor de komende jaren is daarom niet langer óf digitalisering op de toezichtagenda staat, maar hoe de Raad van Toezicht bijdraagt aan het realiseren van succesvolle digitale transformatie in de zorg.
1 Toezicht op AI: een gespreksagenda voor de rvc van Willem Peter de Ridder
Ik zou niet weten hoe vaak en op hoeveel plekken ik al gelezen heb dat de zorg echt moet gaan veranderen, maar dan ook écht. Vaak benadrukt door veelvuldig gebruik van het woord ‘transformatie’. Transformatie is nodig om de zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar te houden.
Lees verderOntdek de praktische tips en visie van Hyleco Nauto, director eHealth Innovation UMC Utrecht, over de toekomst en transformatie van de zorg.
Lees verder