Mogelijke oplossingen voor de grote maatschappelijke problemen rondom klimaat, zorg en energie vergen veel informatie, die vaak verspreid is opgeslagen bij netwerken van organisaties. Om die informatie goed te benutten, is een nieuw soort CIO in opkomst: de netwerk-CIO, zien Antoon van Luxemburg, Jeroen van Oostrum en Rutger Leer. Maar wat zijn de competenties en rollen van deze nieuwe CIO?
De natuurrampen van afgelopen maanden, geopolitieke ontwikkelingen en toenemende druk op sociale voorzieningen zetten ons aan het denken over de grote huidige crises: Kunnen we het tij nog keren op het gebied van klimaat, energie en zorg? Maatschappelijke opgaven en onrust die alleen in samenwerking aangepakt kunnen worden. De informatie die hierbij nodig is en verwerkt moet worden beperkt zich niet meer tot individuele organisaties maar is onderdeel van ecosystemen; netwerken van organisaties. De inzet van informatie voor die maatschappelijke opgaven vraagt leiderschap. Chief Information Officers (CIO’s) hebben hier een rol te spelen: Netwerk-CIO’s, die werken aan het benutten van informatie voor het maatschappelijk ecosysteem. Die Netwerk-CIO’s moeten leiding nemen over de vertaling van bestuurlijke verbinding naar digitale innovatie. En hiermee werken aan de realisatie van een beter functionerend ecosysteem dat bijdraagt aan een betere toekomst.
Wat zijn de competenties en rollen van netwerk-CIO’s? Welke verschillen zijn er met het reguliere CIO-profiel, dat van oudsher meer op de eigen organisatie gericht is? We beschrijven drie types rol-invullingen van de netwerk-CIO. Vervolgens geven we een stappenplan voor het ontwikkelen van een professionele CIO-rol in netwerken en gaan we in op de innovatie die de netwerk-CIO moet aanjagen voor het ecosysteem.
De opkomst van netwerken en ecosystemen vraagt om een invulling van een CIO-rol in het netwerk. Vaak wordt een CIO aangesteld vanwege de toenemende complexiteit van de informatievoorziening (IV). Inmiddels komt de complexiteit van samenwerkingsverbanden en de noodzaak tot naadloze integratie van IT-systemen in een netwerk of keten daarbij. Samenwerkingsverbanden voor het aangaan van maatschappelijke opgaven en organisatie-overstijgende doelen. Denk bijvoorbeeld aan een RSO (Regionale Samenwerkingsorganisatie) in de zorg, die gegevensuitwisseling in zorgketens faciliteert. Overigens is het gezamenlijk in een netwerk of keten werken aan de informatievoorziening niet iets van vandaag of gisteren. Reeds in 1997 promoveerde Jan Grijpink op keteninformatisering [1]. En rollen als ‘IV-ketenregisseur bestaan bijvoorbeeld reeds langs in branches als de justitieketen en sociale zekerheid.
In het ecosysteem vervult de netwerk-CIO de rol van verbinder, innovator en/of integrator van digitalisering en digitale transformatie. Inter-organisationele samenwerking staat doorgaans (hoog) op de bestuurlijke agenda. Belangrijke competenties voor een CIO (exacte functienaam varieert) op deze positie zijn daarom strategisch inzicht, sterke communicatieve vaardigheden en leiderschap op IT/IV en digitale innovatie in het ecosysteem. Net zoals bij de CIO 3.0 [1] is het aanjagen van business innovatie met gebruik van IT/IV hierbij een kerntaak. Cruciaal hiervoor is een ontwikkelde visie op de bijdrage van technologische innovatie en informatievoorziening aan de netwerk-doelstellingen.
Zoals ook Zwiers [2] aangeeft, speelt hierbij in relatie tot actuele crises en inzet van bijvoorbeeld AI, steeds vaker een factor van morele ethiek [3]. Een onderwerp dat een netwerk-CIO moet adresseren. Bij een beginnende samenwerking is er doorgaans nog geen aparte netwerk-CIO. Een of meerdere CIO’s van betrokken organisaties vervullen dan deze rol. Deze regierol in het netwerk en de CIO-rol binnen de eigen organisatie beconcurreren elkaar om aandacht. Tevens staan ze regelmatig op gespannen voet qua interne en externe belangen en bijbehorende aansturing.Dit maakt dat de belangrijke competenties voor een netwerk-CIO zijn:
De accenten in bovenstaande competenties kunnen verschillen afhankelijk van context, doelstellingen van het netwerk en keuzes voor invulling van een netwerk-CIO. Bij beginnende samenwerking neemt een CIO van één van de samenwerkingspartijen vaak de rol van netwerk-CIO op zich. In andere gevallen kiest men een onafhankelijke invulling of bij geïnstitutionaliseerde samenwerking is een CIO aangesteld door de samenwerkingsorganisatie.
Mede afhankelijk van positionering, zien we drie typen rolinvullingen (zie figuur 1). Strategisch inzicht en verbindend leiderschap zijn telkens in min of meerdere mate belangrijk.
Figuur 1: 3 typen netwerk-CIO's
Uiteraard levert elke keuze en rolinvulling zijn eigen kansen en bedreigingen op. Zo zijn er per rol ook vaak voorkomende valkuilen (zie figuur 2).
Figuur 2: 3 typen netwerk-CIO's met vaak voorkomende valkuilen
Vanuit onze adviespraktijk geven we een stappenplan voor ontwikkeling van een professionele CIO-rol in netwerken. Dit heeft parallellen met het organiseren van samenwerking, bijvoorbeeld in zorgregio’s [5]. Voor samenwerking is het essentieel om eerst een fase van duiding en visievorming te doorlopen. Werk daarop volgend een strategie uit en vertaal gezamenlijke doelen naar organisatorische, financiële en IT/IV kaders. Een globale aanpak voor het werken aan de gezamenlijke doelen en de daarbij te bereiken processen, helpt daarbij. Stel vervolgens de samenwerkingsstructuur vast, de governance inrichting met bijbehorende rol en positionering van de CIO. Binnen de governance wordt een roadmap van innovatie, inrichting van gemeenschappelijke IT/IV infrastructuur en continue doorontwikkeling uitgewerkt.
Stappen en bijbehorende activiteiten:
Figuur 3: stappenplan ontwikkeling van een professionele CIO-rol in netwerken en bijbehorende activiteiten
In de aanpak en realisatie van innovatie is het essentieel om de doelstellingen van het netwerk voor ogen te houden. Het gaat om het oplossen van vraagstukken waar een samenwerking voor nodig is, en alleen op die manier een duurzame toekomst kunnen realiseren. In de realisatie van use cases zal daarom de nadruk moeten liggen op de resultaten voor de burger, patiënt, consument, inwoner. Voor de netwerk-CIO ligt een belangrijke rol om hierop te sturen en aan bij te dragen.
Bij te dragen door o.a. data-integratie en interoperabiliteit tussen de aangesloten organisaties duurzaam te organiseren. Een gedeelde digitale infrastructuur te realiseren zodat informatie naadloos kan stromen en gedeeld kan worden tussen de organisaties. Effectieve en efficiënte samenwerking binnen kaders mogelijk te maken, zodat ook geavanceerde technologieën zoals kunstmatige intelligentie (AI) gebruikt kunnen worden.
[1] 1997. Keteninformatisering : met toepassing op de justitiële bedrijfsketen : een informatie-infrastructurele aanpak voor communicatie tussen zelfstandige organisaties. Proefschrift Technische Universiteit Eindhoven. Den Haag : Sdu Uitgevers.
[2] 2023. CIO 3.0 Leiden met digitale transformatie. Van Haren Group, Zwiggelaar en Van Luxemburg
[3] Post van Kenny D. Zwiers op Linkedin “De Evolutie van Informatievoorziening: Van IT-afdeling tot Maatschappelijk Ecosysteem”. https://www.linkedin.com/feed/...
[4] Zie ook Ethische Validatie van Algoritmen op https://mxi.nl/uploads/files/p...(1).pdf
[5] Stappenplan succesvolle regionale samenwerking, M&I/Partners: https://mxi.nl/uploads/files/p...
Neem deel aan onze exclusieve CIO-bijeenkomsten en bespreek actuele thema’s op het snijvlak van zorg, technologie en strategie. Ontmoet collega-CIO’s, deel inzichten en bouw een netwerk dat impact heeft.
Meld je aan voor het CIO-platform en word onderdeel van het gesprek!
Aanmelden voor updates over CIO-platformHoe zorg je ervoor dat je zorgsysteem voldoet aan de eisen van vandaag en morgen, én de wensen voor de komende jaren?
Lees verderWe leven in een tijd waar ingrijpende digtiale veranderingen plaatsvinden. Digitale middelen maken het steeds meer mogelijk voor patiënten om zelf de regie te nemen. Deze digitalisering heeft grote impact in zorgorganisaties en vraagt veel van bestuur tot zorgmedewerkers.
Lees verder
